Zespół Pałacowo-Parkowy
Zespół Pałacowo-Parkowy w Potulicach
Zespół pałacowo-parkowy w Potulicach powstał w XIX w. z inicjatywy hrabiego Kazimierza Potulickiego.Dokładnie nie wiadomo kiedy dokładnie powstał pałac, gdyż budowany był etapami. Przyjmuje się, że zbudowano go pomiędzy rokiem 1854 a 1880. Projektantami pałacu i kaplicy byli Leander Marconi, Henryk Marconi i Stanisław Hebanowski.
Pałac został zaprojektowany w modnym ówcześnie stylu angielskiego neogotyku z elementami renesansowymi i składał się z 3 zasadniczych części:
1) dwupiętrowego budynku głównego z tarasem nad głównym wejściem wspartym czterema kolumnami
2) jednopiętrowego skrzydła wschodniego, załamanego pod kątem prostym,
3) oraz kwadratowej wieży umieszczonej w narożniku drugiej części budynku.
Od strony elewacji północnej zbudowany został dziedziniec wewnętrzny, natomiast od strony południowej frontowej rozciągał się park. Środkowa część budynku głównego pałacu zaakcentowana została trzema dużymi oknami zakończonymi półkoliście, za którymi znajdował się prawdopodobnie salon. Pozostałe okna pałacu były prostokątne za wyjątkiem paru małych półkolistych okienek na piętrze. Masywne okna parteru w całym pałacu zamknięto tzw. łukiem odcinkowym.
Elewacje całego pałacu pokrywały delikatne geometryczne rowki, zwane boniowaniem, które w połączeniu z małymi okienkami pierwszego pietra budynku głównego, tworzyły charakterystyczne rysy renesansu florenckiego. Charakter gotycki nadawały pałacowi blanki wieńczące cały budynek oraz ośmioboczne wieżyczki wyodrębniające poszczególne części pałacu. Do skrzydła wschodniego przylegała od południa oranżeria, która nie zachowała się do dzisiejszych czasów.
Rezydencja hr. Potulickich należała do największych w Wielkim Księstwie Poznańskim. Na wschodnim skraju parku mieści się Kościół wybudowany w 1868 r. jako kaplica pałacowa w stylu późno klasycystycznym. W krypcie tego kościoła znajdują się tablice nagrobne rodziny Potulickich.
W 1880 r. hrabia zapisał majątek najmłodszej córce Anieli Potulickiej, która była gorącą patriotką, prowadziła działalność społeczną i charytatywną. Wiedząc, że nie pozostawi po sobie następcy, który przejąłby majątek, założyła fundację w oparciu o dobra klucza potulickiego, z którego dochody przeznaczyła na nowo powstały Katolicki Uniwersytet Lubelski. Pałac wraz z około 60 hektarowym terenem parku, tuż przed swoją śmiercią oddała na siedzibę Towarzystwa Chrystusowego. Hrabina Aniela zmarła w 1932 r. i pochowano ją w rodzinnym grobowcu znajdującym się w podziemiach kaplicy zbudowanej opodal pałacu.
Fundacja Potulicka zarządzała majątkiem do 1939 r. Kiedy jesienią 1939 r. w Potulicach zjawili się Niemcy pałac był zupełnie niezamieszkały. Utworzyli oni tutaj szkołę dla podoficerów SS. Swoją niechlubną karierę zawdzięczają Potulice raczej przypadkowi. Gdańska Centrala Prześladowcza poszukując lokum dla obozu przesiedleńczego skorzystała akurat z okazji, że pałac po skoczeniu jednego z kursów stał wolny i wydzierżawiła go od bydgoskiego oddziału Głównego Urzędu Powierniczego Wschód. Później zorganizowano tam obóz przesiedleńczy dla Polaków, zaś od 1941 r. karny obóz pracy.
Po II wojnie światowej, w latach 60-tych XX wieku pałac został przebudowany. Zmieniono układ wewnętrzny pałacu i jego wygląd zewnętrzny, przez co zatarte zostały charakterystyczne cechy stylowe, między innymi zdobnictwa elewacji. Od tego czasu budynek pałacu pełni funkcje mieszkaniowe. Skrzydło wschodnie jest obecnie najgorzej zachowanym elementem pałacu.
Park w Potulicach założył hrabia Michał Bonawentura Potulicki pod koniec XVIII wieku. Około 1880 r. park został znacznie powiększony i upiększony przez hr. Kazimierza Wojciecha Potulickiego, a później powiększano jego areał do wielkość ok. 60 ha. Park starano się utrzymywać w stylu krajobrazowego parku angielskiego. Przed frontem pałacu zbudowano podjazd otoczony rozległymi trawnikami. W środkowej części podjazdu znajdowała się fontanna z okrągłym basenem.
Elewacja tylna pałacu posiadała funkcjonalne połączenie z tarasami znajdującymi się na wewnętrznym dziedzińcu, ograniczonym wschodnim skrzydłem.
Podczas II wojny światowej poważnie ucierpiał drzewostan parku i charakterystyczne cechy parku angielskiego zostały niemal całkowicie zatarte. Pierwszym etapem zniszczenia była budowa hitlerowskiego obozu, a później obozu pracy. Drewno do budowy obozu pozyskiwano z okolicznego parku. Po wojnie dokonano znacznej wycinki drzew podczas budowy osiedla mieszkaniowego. Do dnia dzisiejszego z dawnej kompozycji parkowej pozostały dwie aleje dojazdowe do pałacu. Jedna lipowa licząca około 400 metrów, biegnąca z południa od szosy Nakło-Bydgoszcz na północ tworząca oś widokową oraz aleja kasztanowców o długości około 100 m biegnąca z zachodu na wschód.
Więcej zdjęć:
Zespół Pałacowo-Parkowy (2009 rok)
